Vormgeving: De Stijl

Structuur is geen opmaak

Een document dat er netjes uitziet, is nog niet toegankelijk. Vetgedrukte tekst is geen kop. Een tabel die als plaatje is geplakt bestaat voor een schermlezer eenvoudigweg niet.

Een beweging van tien mensen en één tijdschrift

De Stijl begon in 1917 in Leiden als tijdschrift, opgericht door Theo van Doesburg. Er was geen atelier en geen gebouw — de beweging bestond vooral uit gedrukte pagina's en een handvol makers die het onderling regelmatig oneens waren. Piet Mondriaan, Bart van der Leck, architect Gerrit Rietveld en J.J.P. Oud hoorden erbij; sommigen niet lang.

Het programma was radicaal eenvoudig. Alleen horizontale en verticale lijnen. Alleen de primaire kleuren rood, geel en blauw, aangevuld met zwart, wit en grijs. Geen diagonaal, geen kromme, geen afbeelding van iets. Mondriaan noemde dat nieuwe beelding: door alles weg te halen wat toevallig is, blijft de verhouding over — en die is universeel.

Rietveld liet in 1924 zien wat dat in drie dimensies betekent. Het Rietveld Schröderhuis in Utrecht bestaat uit vlakken en lijnen die elkaar niet raken maar langs elkaar schuiven; je ziet aan het huis hoe het in elkaar zit. Toen Van Doesburg in 1924 de diagonaal introduceerde, brak Mondriaan met hem. Dat klinkt kinderachtig, maar het raakte de kern: als de constructie het onderwerp is, dan is elke lijn een uitspraak.

Waarom dat hier iets betekent

Een toegankelijk document werkt precies zo. Wat telt is niet hoe het eruitziet maar hoe het in elkaar zit: koppen die echte koppen zijn, een leesvolgorde die klopt, tags die de onderdelen benoemen. De constructie moet zichtbaar zijn voor de software die het document voorleest — niet verstopt onder opmaak die er alleen maar op lijkt.

“Er is genoeg tijd voor vragen, elke thuisopdracht wordt nagekeken en becommentarieerd.”
Zoia NecheporenkoCommunicatieprofessional 10 / 10 · Bron: evaluatieformulier
Aspecten van vormgeving

Waarom dit werk bestaat

Overheden en semipublieke organisaties zijn verplicht hun documenten toegankelijk te publiceren. Gemeenten, uitvoeringsorganisaties, onderwijs- en zorginstellingen hebben die plicht wel, maar hebben er zelden iemand voor. Dat gat is precies wat deze opleiding vult.

Het beroep heet documentalist, en de opleiding heet ook zo. Dat klinkt als een detail, maar het maakt de aansluiting op vacatures en op de beoordeling door een arbeidsdeskundige eenvoudig: er hoeft niets vertaald te worden.

Ook repareren, niet alleen maken

Je leert documenten opbouwen met een correcte structuur, tags en leesvolgorde: in Word met stijlen in plaats van handmatige opmaak, in InDesign met de juiste export, in Acrobat met tags en controle van het eindresultaat.

Maar de praktijk bestaat vooral uit herstelwerk. Er ligt een archief van honderden bestaande PDF's, en die moeten alsnog kloppen. Daarom is repareren hier een apart onderdeel, waar veel aanbod alleen leert hoe je iets nieuws netjes opzet. Daarnaast leer je documentbeheer inrichten — versiebeheer, naamgeving, werkinstructies — zodat collega's het werk kunnen voortzetten en de maatregelen aantoonbaar zijn vastgelegd.

“Het online volgen van een cursus is mij uitstekend bevallen. De begeleiding en de manier waarop Francisca meedacht waren zeer waardevol.”
Arline W. 10 / 10 · Bron: Springest

Praktisch

Zestien lessen van twee uur, wekelijks op een vast tijdstip, ongeveer zes maanden. InDesign-ervaring is niet vereist; nauwkeurig willen werken wel. Afsluiting met examen, portfoliopresentatie en diploma.

Bekijk de opleiding Documentalist

Over de vormgeving van dit artikel. De Stijl (Nederland, 1917–1931) zocht een universele beeldtaal in rechte lijnen, rechte hoeken en primaire kleuren, en maakte de constructie zelf tot onderwerp. Wij vormgeven elk artikel in een andere stroming — het is tenslotte waar we les in geven.

Verder lezen

Zelf aan de slag met toegankelijke documenten maken?

Wil je meer leren over toegankelijke documenten maken? Leer het in een live opleiding bij Art and the City: kleine groepen, snel vol. Gebruik je opleidingsbudget voor een opleiding die bij jouw werk past.

Bekijk de opleiding Webdesigner Bekijk ook Visual Design & AI

Meer achtergrond vind je bij Adobe.