Vormgeving · Arte Povera

Een week tekenen met een Italiaanse groep

Deze zomer gaven wij een trainingsweek aan een groep uit Italië, in het kader van een Erasmus+-project. Ze kwamen voor grafische vormgeving en visuele communicatie. Wat ze meenamen was iets anders.

De deelnemers werkten niet in de creatieve sector. Onder hen zaten mensen uit de zorg, die dagelijks met patiënten werken en op zoek waren naar een andere manier om contact te maken. Dat maakte de week onvoorspelbaar, in de goede zin. Wie tekenen niet als vak ziet maar als middel, stelt andere vragen.

De kunst van arme materialen

Arte povera is een Italiaanse beweging, in 1967 benoemd door criticus Germano Celant in Genua. De naam betekent letterlijk arme kunst, en dat sloeg op de materialen: aarde, hout, jute, lompen, glas, steenkool, levende planten. Michelangelo Pistoletto, Jannis Kounellis, Alighiero Boetti, Mario Merz en Giuseppe Penone hoorden erbij.

Hun bezwaar richtte zich op een kunstwereld die steeds gladder werd: glanzende objecten, industriële afwerking, werk dat vooral bedoeld leek om verhandeld te worden. Daar zetten zij materiaal tegenover dat je overal vindt en dat vergaat. Pistoletto liet in 1967 een klassiek beeld uitkijken op een berg vodden. Kounellis bond twaalf levende paarden in een galerie in Rome. Merz bouwde iglo's van modder en glas.

Wat die werken gemeen hebben is dat het proces zichtbaar blijft. Er is niets afgewerkt in de zin van afgesloten; je ziet het materiaal doen wat materiaal doet. Penone plantte een hand van brons om de stam van een jonge boom en liet die decennialang meegroeien — het kunstwerk is de tijd zelf.

Voor een trainingsweek is dat een bruikbare gedachte. Niet werken naar een af product dat bewonderd moet worden, maar met eenvoudige middelen iets in gang zetten en kijken wat er gebeurt. Papier, potlood, een schets. Meer is er niet nodig.

Van schets naar verhaal

De week begon niet bij software maar bij de hand. Je zet iets neer, en dan pas ontstaat de vraag wat het is. Dat is een omkering van hoe de meeste mensen werken: eerst bedenken, dan uitvoeren. Hier bouw je het verhaal om de schets heen, in plaats van andersom.

Op de vraag welk onderdeel het waardevolst was, gaf een van de deelnemers een antwoord dat precies dat beschrijft.

“The part where, starting with a sketch, you build a story around it. I learned a new, less schematic way of thinking.”
Participant, training Erasmus+ program Trainingsweek Art and the City, zomer 2026
Aspecten van vormgeving

Kijken voorbij het voor de hand liggende

Een terugkerend woord in de evaluaties was beyond: verder kijken dan wat er meteen is. Dat is geen vaardigheid die je in een middag aanleert, maar wel iets waar je een week lang aan kunt wennen. Je oefent het door telkens een tweede en een derde mogelijkheid te zoeken, ook als de eerste al bruikbaar leek.

“Greater open-mindedness, imagination, creativity, and the ability to see beyond the immediate.”
Participant, training Erasmus+ program Trainingsweek Art and the City, zomer 2026

Voor de zorgprofessionals in de groep bleek dat direct toepasbaar. Tekenen als manier om iets te zeggen waarvoor de woorden ontbreken is in hun werk geen bijzaak. Een van hen schreef dat een grafische benadering waarschijnlijk veel kan betekenen voor haar patiënten — werk gericht op beeld en op het vermogen om ideeën uit te drukken via tekenen.

Een brief aan jezelf

Aan het eind van de week schreef een van de deelnemers een brief aan zichzelf. Niet als evaluatie, maar als manier om vast te leggen wat je meeneemt voordat de gewone week het overneemt. We mochten hem plaatsen.

Dear me
“You set off thinking it would be an experience focused on artistic expression techniques, but instead you found yourself expressing who you really are and exploring different ways of seeing the reality around you.

You practiced looking beyond the obvious, expressing yourself without worrying about finding the ‘right’ answer or completing a task, and letting go of the pressure to perform. You discovered that you can allow yourself to be imperfect.

From tomorrow onward, you can carry with you the awareness that what you see is only one of many possible perspectives.”

Participant, training Erasmus+ program — trainingsweek Art and the City, zomer 2026.

Dat laatste zinnetje — you can allow yourself to be imperfect — staat niet toevallig in een artikel over arte povera. Het is dezelfde beweging: het afgewerkte, glanzende resultaat loslaten om te zien wat het materiaal zelf te bieden heeft. Bij Pistoletto waren dat vodden. Hier was het een groep volwassenen die weer durfde te tekenen zonder te weten waar het heen ging.

Waarom wij dit soort weken graag doen

Wij zijn een opleider in vormgeving, en het grootste deel van ons werk bestaat uit mensen die ontwerper willen worden of beter willen worden in hun vak. Een week als deze staat daar los van, en dat is precies de waarde ervan. Wie lesgeeft aan mensen zonder ontwerpachtergrond, merkt onmiddellijk welke uitleg leunt op jargon en welke echt iets overbrengt.

Verzorgden we deze week in het Engels, met deelnemers voor wie dat een tweede of derde taal is, dan bleek nog iets anders: hoeveel je kunt overbrengen met een schets op tafel. Iemand schreef achteraf dat haar Engels tekortschoot om alles uit de lessen te halen, en dat de uitwisseling desondanks recht door zee was — en dat de week haar het gevoel gaf weer een kind te zijn, dat met verwondering kijkt en nieuwe werelden wil verkennen.

“Bob was fantastic: he managed to motivate the group, offering new insights, reflections, and concrete tools that will be extremely useful in their daily work. All the participants highly appreciated the program, and we are returning home with new ideas and a lot of inspiration.”
Coördinator van de Italiaanse partnerorganisatie Erasmus+ program, zomer 2026

Ook een trainingsweek of teamtraining?

Wij verzorgen incompany- en groepstrainingen op maat, in het Nederlands of het Engels, online of op locatie in Amsterdam of Den Haag. Voor Erasmus+-projecten, teams binnen een organisatie, of groepen die iets specifieks willen. We stemmen de inhoud vooraf af op wat de groep meebrengt en waar ze naartoe wil.

Plan een kennismaking

Over de vormgeving van dit artikel. Arte povera (Italië, vanaf 1967) werkte met arme, alledaagse materialen en liet het proces zichtbaar in plaats van het resultaat glad te maken. Wij vormgeven elk artikel in een andere stroming — het is tenslotte waar we les in geven.

Verder lezen

Zelf aan de slag met Erasmus+ training?

Wil je meer leren over Erasmus+ training? Leer het in een live opleiding bij Art and the City: kleine groepen, snel vol. Gebruik je opleidingsbudget voor een opleiding die bij jouw werk past.

Bekijk de opleiding Visual Design & AI Bekijk ook Webdesigner

Meer achtergrond vind je bij Adobe.